De onmisbare rol van betrouwbare gegevens in de Nederlandse zorg

De Nederlandse gezondheidszorg staat voor een cruciale uitdaging: hoe kan men zorgverlening efficiënter, toegankelijker en veiligere maken zonder de kwaliteit te ondermijnen? Een van de sleutelfactoren hierin is de kwaliteit van gegevens. Slechts 18 procent van de Nederlandse zorginstellingen beschikt over een volledig geautomatiseerd gegevensmanagement, terwijl dat voor optimale besluitvorming en preventie onontbeerlijk is. Hierbij gaat het niet alleen om het verzamelen van data, maar vooral om het verwerken in een systeem dat betrouwbaar, up-to-date en toegankelijk is voor alle betrokkenen. Een gebrek aan gegevensintegriteit leidt tot foutieve diagnose, onnodige herzieningen en zelfs levensbedreigende situaties. Daarom is het tijd om de structuur van gegevensbeheer in de zorg radicale aandacht te geven.

De overheid en zorgverzekeraars hebben al enige stappen gezet om de gegevenskwaliteit te verbeteren. Zo introduceerde het ministerie van VWS in 2022 het Nationaal Gezondheidsrapportage Systeem (NGRS), dat zorginstellingen verplicht om gegevens in een gestandaardiseerde vorm te delen. Dit systeem moet ervoor zorgen dat artsen en verpleegkundigen direct toegang hebben tot patiëntgegevens, wat de behandeling kan versnellen. Toch blijft de implementatie vaak uitlopen op een bureaucratische knelpunt: veel ziekenhuizen en praktijken werken nog met oude, incompatibele systemen die niet aansluiten op de nieuwe standaarden. Hierdoor ontstaan nog steeds manuele overbrengingen, wat tijdrovend en foutgevoelig is.

De impact van gegevensfouten op patiënten en zorgkosten

Gegevensfouten in de zorg hebben niet alleen een directe invloed op de patiënt, maar ook op de financiële stabiliteit van het systeem. Volgens een onderzoek van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ) in 2023 kosten onjuiste gegevensverwerking in de zorg jaarlijks ongeveer €2,1 miljard aan extra kosten. Denk hierbij aan herdiagnoses, onnodige behandelingen en verkeerde medicatieaanwijzingen. Een voorbeeld hiervan is het incident in het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam, waar een patiënt ten onrechte een bloedtransfusie kreeg omdat de systeemfout een verkeerde bloedgroep had geïdentificeerd. Gelukkig werd het gevaar op tijd opgemerkt, maar dergelijke situaties tonen hoe fragiel het systeem is wanneer gegevens niet correct worden beheerd.

Bovendien heeft slechte gegevenskwaliteit een directe invloed op de patiëntveiligheid. Een studie uit 2021 van het RIVM toonde aan dat 30 procent van de medische fouten in Nederland verband houdt met verkeerde of ontbrekende gegevens. Dit kan leiden tot verkeerde behandelingsplannen, zoals het mislaten van een kritieke test of het verkeerd toedienen van een medicijn. Een concrete casus is de vergissing in een verpleegkundige registratie in een verzorgingshuis, waar een patiënt ten onrechte werd geclassificeerd als “gezond” terwijl hij in werkelijkheid een ernstige chronische aandoening had. Dit heeft geleid tot een vertraging van 48 uur in de juiste behandeling, wat gevolgen had voor de patiënt.

In 2023 kostten gegevensfouten in de zorg ongeveer €2,1 miljard aan extra kosten.
30 procent van de medische fouten in Nederland is direct gerelateerd aan verkeerde of ontbrekende gegevens.
Slechts 18 procent van de zorginstellingen heeft een volledig geautomatiseerd gegevensmanagement.
De implementatie van het NGRS-systeem loopt vaak vast door incompatibele oude systemen.
Gegevensfouten kunnen leiden tot verkeerde medicatieaanwijzingen, wat levensbedreigend kan zijn.

De toekomst: hoe kunnen we de gegevenskwaliteit in de zorg verbeteren?

Om de gegevenskwaliteit in de zorg echt op te pakken, moeten zorginstellingen, overheid en verzekeraars samenwerken aan een nieuwe strategie. Een eerste stap is het investeren in moderne gegevensplatforms die compatibel zijn met bestaande systemen en tegelijkertijd standaarden zoals het NGRS ondersteunen. Denk hierbij aan open-source oplossingen zoals hier dat zorginstellingen kunnen gebruiken om gegevens in realtime te delen zonder dat ze hun bestaande infrastructuur hoeven te veranderen. Daarnaast is het belangrijk om te investeren in training voor medisch personeel om te leren omgaan met nieuwe gegevenssystemen en om te voorkomen dat ze gegevens manueel moeten overzetten.

Een andere cruciaal punt is het invoeren van strengere regels voor gegevensvalidatie. Zorginstellingen zouden verplicht moeten zijn om gegevens te controleren voordat ze worden gebruikt voor besluitvorming. Dit kan bijvoorbeeld door het implementeren van automatische controles die fouten in de data detecteren voordat ze een impact hebben. Daarnaast moeten zorgverzekeraars en overheid meer transparantie vragen over de gegevenskwaliteit binnen instellingen. Als er sprake is van systematische fouten, moeten er sancties worden opgelegd, zoals het verlagen van subsidies of het verplichten om een externe audit te laten uitvoeren.

Conclusie: een gezond systeem begint bij betrouwbare gegevens

De Nederlandse zorg is een van de beste ter wereld, maar het systeem is nog niet klaar voor de uitdagingen van de toekomst. Betrouwbare gegevens zijn de basis voor goede zorg, en zonder ze kunnen we niet rekenen op een veilige, efficiënte en toegankelijke zorgvoorziening. Het is tijd voor een radicale verandering in hoe we gegevens in de zorg beheren. Door samen te werken, investeren in nieuwe technologieën en strengere regels te stellen, kunnen we ervoor zorgen dat elke patiënt de juiste zorg krijgt, op het juiste moment.